MÜQƏDDƏS     YALAN

Xəstə yatağında olanların nəzərində həyat daha da gözəlləşir. Gündüzlər günəşə, buludlara, güllərə, çiçəklərə, gecələr aya, ulduzlara səmaya baxmaqdan doymurlar. Hər şeydə təzə bir məna axtarırlar.

Bu gün Rəfiq də belə hisslər keçirdi. Çarpayısında yastığa dirsəklənib, palatanın pəncərəsindən xəstəxananın həyətini seyrə daldı. Yaz yağışının suyunda yuyulmuş çinarlar, söyüdlər, qovaqlar çox təravətli görünürdü; yaşıl yarpaqları  işıldayırdı. Civildəşən xırdaca quşlar budaqdan-budağa tullandıqca ağaclardan şeh yağırdı.  Yəqin ki, xiyabanlarda gəzışənlər  nəm torpağın ətrindən də zövq alırdılar. Lakin  pəncərəsi qapalı olduğundan Rəfiq bunu hiss etmirdi. Səma buludsuz və şəffaf idi. Uzaqlarda ağ göyərçinlər uçurdu.

Cərgə bəzək kollarının əhatəsində əkilmiş əlvan, tər çiçəklər eynən məsum körpələri xatırladırdı. Hərəsi bir cür gülümsəyirdi...

Rəfiq fikirləşdi ki, bunların da qəribə xisləti var. Həyatda bütün yaranmışlardan az yaşayırlar, amma saralıb solanadək  üzlərindən fərəh, təbəssüm əskilmir. Təbiətin sirridir: güllər, çiçəklər qaşqabaqlı olmurlar. Məndənsə son aylar gülüş qaçaq düşüb. Bir ürəyim vardı hər şeydən təmiz, o da xəstələndi...

Bu xəyallarla Rəfiq haçan yuxuya getdi – bilmədi. Gözlərini açanda çarpayısının böyründə  yenə Sevini gördü. Qəlbinə təskinlik qarışıq bir rahatlıq yayıldı. Azacıq gülümsünən kimi oldu. əlini uzadıb qadının barmaqlarını ovcuna aldl:

- Necəsən quzum?

Sevinin gözləri işıqlandı:

- Yaxşıyam, - dedi və onun saçlarını tumarladı,- Gecə ağrıların olmayıb ki?

Rəfiq başını tərpətdi.

- Üç dəfə dərman atmışam, - dedi. Dedi və susdu. Nəsə düşündü. Sonra böyrü üstə çevrilərək zəif səslə dilləndi:

- Yadındadırmı... biz təzə-təzə görüşən vaxtlarda hərdən sahil bağına gedərdik. Ağacların altında skamyaların birində əyləşib, baxardıq dənizə, gecəyədək pıçıldaşardıq. Sənin həmişə sağ tərəfində oturardım. Bir yol bunun səbəbini soruşdun. Mən də dedim ki, bilirsən, axı sən yanımda olanda dinc durmayacağam. Boynunu, çiyinlərini sığallayacağam. Kişılərin sağ əlində hissiyyat, sol əlindəkindən güclü olur. Onunçun belə edirəm...

- Yadındadır, mən də səni cırnadardım? – Sevin şıltaqlıqla cavab verdi. – həmişə qəsdən sol tərəfinə keçərdim.

Rəfiq alnına səpələnmiş qara saçlarını arxaya hamarladı.

- Yadımdadır... Dur indi də sağımda əyləş.

Sevin stulunu götürüb yerini dəyişdi, barmaqlarını Rəfiqə uzatdı.

Onlar üçüncü ildi evlənmişdilər. Hələ doyunca deyib-gülməmişdilər. Övlad nübarının ləzzətini dadmamışdılar. Bir-birinə danışılası xatirələri çox idi. Rəfiq qəflətən xəstələndi, ürəyini tutub evdə yatağa düşdü. Sevin təlaş keçirdi. Gecələr səhərədək cavan ərinin keşiyini çəkdi. Pərvanə olub, başına dolandı. Hərdən oğrun-oğrun göz yaşı axıtdı, içəridən sızıldadı. Həkimlər gəldi – getdi, dava-dərman şüşələrinin sayı gündən-günə şoxaldı, Rəfiq sağalmadı... İndi isə neçə müddətdi xəstəxanada yatırdı. Qadın ona görə məzuniyyətə çıxmışdı. Vəziyyəti ağırdı Rəfiqin. Həkimlər desələr də, deməsələr də Sevin bilirdi ki, onun əvvəlki sağlamlığını özünə qaytarmaq çətindir. Günlər beləcə narahatlıqla, nigarançılıqla ötürdü.

Rəfiq Sevinin əlini qaldırıb sinəsinin üstünə qoydu. Və ilk dəfə görürmüş kimi diqqətlə onu süzdü:

“Allahın bekar vaxtına düşmüsən səni yaradanda”. Bu sözləri bir dəfə qəşəngcə geyinib görüşə gələn Sevinə Rəfiq demişdi.

Doğrudan səhv eləməmişdi. O hələ də qızlıq təravətini itirməmişdi. Gözlərinin qarasında sanki ulduz yanırdı. Nazik qaşları alnında gərilmişdi. Sıx, uzun kirpikləri tər yanaqlarına kölgə salırdı.

Rəfiq fikrindən keçirdi ki: “Mən ölsəm, onun taleyi necə olacaq? Cavan yaşında həyatı solacaq. Bu, gələcəyin şirin arzuları ilə yaşayan bir insan üçün faciə deyildimi!”

Sevinin çiyinlərində  oynayan xurmayı saçları bərq vururdu. Qabarıq döşlərinə, totuq qıçlarına paltarı darlıq edirdi. Qıyğacı baxışları, şaqraq gülüşü, ahəngdar səsi... elə Rəfiqin nişanlı vaxtlarında  gördüyü, eşitdiyi kimi idi.

“Məndən sonra...şəhərin küçələrində qoşa gəzən sevgililərlə qarşılaşanda Sevinin ürəyindən qara qanlar axacaq. Yəqin sevilsə də heç kəsi sevə bilməyəcək. Hələ uşaq həsrəti...”

- Niyə danışmırsan, Rəfiq? – dəyə qadın onu xəyaldan ayırdı.

- Heç... elə sənin barəndə düşünürəm.

Sevin stulunu bir az da irəli çəkdi.

- Mənim barəmdə?

Rəfiq dinmədi. Dərindən köks ötürdü. Sifətinə əzabverici bir ifadə çökdü. Böyründəki dolabçadan bir həb çıxarıb atdı, üstündən su içdi.

Son zamanlar ərinin belə hallara düşdüyünü Sevin dönə-dönə görsə də, yenə həyəcanını gizlədə bilmədi.

- Nə oldu sənə?

- Heç, indi keçər...

Xeyli vaxt hərəkətsiz uzanan Rəfiq gözlərini yumub danışmadı, Sevin onun nəbzini tutdu.

***

Şəhərin mərkəzindən kənarda, mikrorayonların birində yaşayan İsazadələr ailəsi ikicə nəfərdən ibarətdi: Rəfiqdən və Sevindən. Təzəcə həyat qurmuş bu cavanlar, xoşbəxtlikdən başqa ayrı şey bilmirdilər.

Rəfiq rəssam idi. Sərgilərdə yağlı boya ilə çəkilmiş mənzərə əsərləri dəfələrlə nümayiş etdirilmişdi. Adı o  qədər məşhur olmasa da, tanıyanları, pərəstişgahları az deyildi. Institutu bitirdikdən sonra rəsmi heç yanda işləmirdi. Səhərlər kiçik emalatxanasına gedib, axşamadək çalışırdı. Bu məşquliyyət onu əsla yormurdu. Əksinə, alışdığı boyaların kəsif qoxusundan gül ətri alırdı.

Iki il əvvəl gözlənilmədən Rəfiqi nazirliyə çağırdılar, ixtisasıına uyğun bir texnikumun direktorluğunu ona tapşırdılar.

Işin ağırlığına, qayğının çoxluğuna baxmayaraq yenə fırçanı yerə qoymamıdı. Ara-sıra emalatxanaya getməyə imkan tapırdı.

Sevin isə adi kitabxanaçı qız idi. Ikiotaqlı mənzilləri təm-təraqla bəzənməsə də, qadın bunun fərqinə varmazdı. Ərinin təmiz məhəbbətini hər şeydən üstün sanardı. Rəfiq hərdən bədii fonda satdığı rəsmlərin qonararı hesabına varlananda evlərinə qiymətli bir əşya alardılar. Və sonra uzun zaman bu barədə danışar, zövqlərindən razılıq edərdilər.

***

İnstitutda qızğın dövlət imtahanları başlanmışdı. Rəfiqə təsviri incəsənətə aid material lazım idi. Bir axşamçağı  qonşuluqdakı kitabxanaya gəldi. Geniş, işıqlı oxu zalında stolların hamısı tutulmuşdu. Dəhlizdə gözləyənlər də vardı. Içəridə adamın çoxluğuna baxmayaraq, tam sakitlikdi. Hamı dinməzcə oxuyur, düşünür, qeydlər edirdi. Ancaq kağızlar üzərində gəzən qələmlərin səsi eşidilirdi. Başlar elə qarışmışdı ki, cavanlar yanlarında oturan qəşəng qızlara da məhəl qoymurdular.

Rəfiq tələbə vəsiqəsini çıxarıb asta addımlarla zalın yuxarı tərəfindəki arakəsməyə yaxınlaşdı. Balaca stol arxasında dayanmış kitabverən qız tələsik nəsə yazırdı. Kağıza əyildiyində saçları aşağı axaraq sifətini örtmüşdü. Rəfiq rəssam gözü ilə bu səhnəni maşahidə etdi.

O, üç rənglə çəkilmiş  abstrakt bir şəkli xatırladırdı. Ağ biləklər... qırmızı paltar... və gur qara saç...

Qız onun gəldiyindən xəbərsiz idi. Beləcə xeyli durub diqqətlə baxan Rəfiq, haçandan-haçana mülayim səslə dilləndi:

- Bağışlayın...

Elə bil abstakt şəkil birdən cana gəldi. Qız başını qaldırıb çevik hərəkətlə saçlarını dala atdı; gözəl, işıqlı bir sifət Rəfiqin üzünə gülümsədi. Zərif qara qaşlar, badamı ala gözlər, dolğun çəhrayı dodaqlar onun diqqətini aldı.

- Buyurun... nə istəyirsiniz?..

- Mənə...

Oğlan sehirlənmiş kimi oldu. Özünü itirdi. Bunu qız da sezdi.

- Mənə, İyirmi doqquzuncu əsr təsviri incəsənətə aid kitablar lazımdır. – O tələbə vəsiqəsini irəli uzatdı.- Sizdə nə var?..

Qızın gözləri qıyıldı, ləzzətlə qəhqəhə çəkdi. Səsi oxu zalının o başında eşidildi. Qarşısındakı gənci ürkək nəzərlərlə süzərək cavab verdi:

- Onda gedin, min ildən sonra gələrsiniz...

Rəfiq tutuldu və tez də səhvini anladı.

- Eh... Bağışlayın. On doqquzuncu əsr demək istəyirdim... Siz çaşdırdınız məni...

Qız gözlərini geniş açdı, uzun kirpiklərini tez-tez qırpdı:

- Qəribə danışırsınız!..Mən çaşdırdım sizi?

Qarşısında dayanan ortaboylu, enlikürək bir oğlandı. Döş cibləri və yaxası ağ düyməli qara köynək geymişdi. Uzun qumral saçları arxadan boynunu, yanlardan qulaqlarını örtmüşdü. Qalın dodaqları xəfifcə gülümsəyirdi. Enli çatma qaşları da, iri qaynar gözləri də, ucları aşağı əyilmiş topa bığları da qapqara idi. Bir qədər kobud görünən dəyirmi sifətinə gizli mehribanlıq həkk olunmuşdu.

Qız oğrun nəzərlərilə oğlanı xeyli süzüb arxadan dönərək labirint sayağı düzülmüşkitab rəflərininarasında görünməz oldu.

Rəfiq onun hərəkətində həm şuxluq, həm də incə bir şıltaqlıq duydu. Fikirləşdi: “Niyə indiyəcən mən bura gəlməmişəm?!”

Deyəsən iş gününün axırına az qalmışdı. Böründə iki tələbə kitablarını təhvil verməyə dayandı. Qız da qayıtmaq bilmirdi. Sanki labirintin sehirli yollarında azmışdı, geriyə yol tapmırdı. Bir azdan rəflərin arxasından boğuq səs gəldi:

- Siz o kitabların ruscasını istəyirsiniz, azərbaycancasını?

Rəfiq dönüb yanındakılara baxdı. Bu sual onların hansına aid idi?

Tələbələrdən biri dilləndi:

- Sevin xanım, siz kiminləsiz?

-  İyirmi doqquzuncu əsrin Rəfiqi ilə.

- Hə... Məndən soruşur... Fərqi yoxdur. Hansı dildə olsa gətirin.

Qız qucağında bir qalaq kitab labirintdən çıxdı.

- Ancaq... cəmi on beş dəqiqə vaxtınız var. – dedi. – İndi oxu zalımız bağlanacaq.

Rəfiq heyrətləndi:

- Necə?!

- Bəli qoyun sabaha qalsın. Onsuz da bu gün  bir şey  öyrənə bilməyəcəksiz.

Böyründəki tələbələrin şirin söhbətdə olduqlarını görən Rəfiq əyilib ona lap yaxından pıçıldadı:

- Mən bir yox, hətta iki şey öyrəndim!

Kitabxanaçı qız mat-məəttəl gözlərini döydü:

- Nə?..

Oğlan sözünə əlavə etdi:

- Adınızın Sevin olduğunu, özünüzün qəşəng olduğunuzu!

O gündən sonra yoldaşları Rəfiqi harada itirsəydilər kitabxananın oxu zalında tapardılar...

***

Axşam  Rəfiq işdən çox ağır vəziyyətdə gəldi. Rəngi saralmışdı. Özünü yataq otağına göclə saldı. Sevin təlaş keçirdi, səbəbini soruşdu, demədi. O, heç bir şey yemədən yıxılıb yatdı. Qadını fikir götürdü: “Buna nə olub? Xətrinə dəyiblər, nədir?...” Sevin ərinin çarpayısından uzaqlaşmadı.  Axırı dözmədi. Xalatını soyunmadan özü də Rəfiqin yanında uzandı. Sevinin gözləri doldu.

- Desənə haran ağrıyır. Məni nigaran niyə qoyursan? Həkim çağırımmı? – Soruşdu: Cavab almadı. Görünür,  Rəfiqin ürəyi sancırdı. Tez-tez köksünü ovuşdururdu. Uzun illərin xəstəsi kimi  taqətsiz düşmüşdü. Sevun nə fikirləşdisə, fövrən çarpayıdan sıçradı, telefona cumdu, “Təcili yardıma” zəng vurdu. Bir azdan həkim gəldi. Xəstəni diqqətlə müayinə elədi. Ürəyinə qulaq asdı, qan təzyiqini ölçdü. Sonra xəbər aldı:

- Bu gün əsəbləşməmisiz?

Rəfiq başını tərpədib, cavab verdi:

- Bəli, həm də çox möhkəm əsəbləşmişəm. Ancaq xahiş edirəm, soruşmayın nə üçün...

Həkim fenendoskopu qulaqlarından çıxardı.

- Bu sualın cavabını dəqiqləşdirməyin bir o qədər də əhəmiyyəti yoxdur, mənim əzizim. Faktdır ki, sizin ürəyinizin qəflətən ağrımasına səbəb həmin məsələdir. Yatmalısınız. Həm də azından iki-üç həftə! İnsanın ürəyi bir dənədir, mənim əzizim. Onu ikiqat artıq qorumaq lazımdır.

Rəfiq həkimin dediklərinə uşaq kimi dinməzcə qulaq asırdı. Sevinin isə canına qorxu dolmuşdu. Heyrətli baxışlarını ərindən ayırmırdı. Fikir onu götürmüşdü: “Yəqin infarktdır...Aman allah! İnfarkt! Bu, ölümlə qapı-qonşu ağır xəstəlikdir!”.

Həkim neçə cür dərman yazıb gedəndən sonra Sevin dil tökdü.

- Məni sevirsənsə, de görüm niyə əsəbləşmisən?

Rəfiq əzgin tərzdə dilləndi:

- Qoy bir az özümə gəlim, danışaram...

Işıq onun gözlərinə düşməsin deyə, Sevin qonaq otağındakı çilçırağı söndürdü, hər ehtimala görə ara qapını açıq qoydu.

***

Səhər Rəfiq evdən kefi kök çıxdı. Ər-arvad həmişəki tək mətbəxdə üz-üzə oturaraq deyə-gülə çay içib, çörək yedilər. Iş yollarının səmti bir idi. Bərabər getdilər. Özlərinin ad qoduqları “Fəraq döngəsi”ndə  ayrıldılar. Biri sağa, biri sola buruldu...

Rəfiq texnikumun pilləkənlərini qalxanda dəhlizdə ilk qarşısına çıxan təsərrüfat üzrə müavini Zülfüqar oldu. Bu çopursifət, kürən, gödərək bir tip idi. Onu çoxdan tanıyanlar da hələ iç üzünə bələd deyildilər...

Rəfiqi görüncə Zülfüqar donqar belini bir az da əyərək yaltaqlandı:

- Rəhbər, elə öyrənmişik ki sizə, işə yarımca saat gec gələndə darıxırıq.  – deyə qırxayağı xatırladan sarı kirpiklərini tez-tez qırpdı. – Necəsiniz? Evdəkilər salamatdır?

- Hamısı yaxşıdır – Rəfiq zəncirli cib saatını çıxarıb baxdı. – Ancaq...  Mən işə həmişəkidək düz vaxtında gəlmişəm, gecikməmişəm.

Əllərini bir-birinə sürtərək Zülfüqar saray vəzirləri kimi əzilib büzüldü:

- Elədir... Rəhbərsiz bu texnikumun bir köpüklük ləzzəti yoxdur. Siz məzuniyyətdə olanda biz yetim qalırıq. Canımçun, srağa gün yuxuda görürəm ki...

Səhər-səhər şəndir tikələrini ət yerinə şişə çəkən Zülfüqarın boşboğazlığından bezikən Rəfiq onu danışa-danışa qoyub kabinetinə keçdi. Bu istər-istəməz bir əhvalatı xatırladı. O vaxt artıq Rəfiq texnikumun direktoru kimi bu kürəni az-çox tanıyırdı. Rəssamlıq şöbəsi bayram münasibətilə foyedə tələbələrin rəsmlərindən, yoldaşlıq şarjlarından ibarət sərgi düzəltmişdi. Zülfüqar da orada öz şəklini asdırmağa çox can atmışdı. Ancaq niyyəti baş tutmamışdı. Rəfiq, müəllimlərlə foyedə gəzişib eksponatlara tamaşa eləyəndə Zülfüqar xırda hiyləgər gözlərilə aşağıdan –yuxarı onu ölçərək elə bugünkü tək irişə-irişə demişdi.

- Rəhbər, görürsünüz şarjınızı? Çox yaxşı çəkiblər. Yaman oxşayır sizə...- Sonra bir az susub sözünə artırmışdı: - Ancaq mənim şəklimi bu cavan rəssamlar heç cür yarada bilmirlər. Nə sirr var burda, başım çıxmır.

Rəfiq onun çirkab gölməçəsini xatırladan bulanıq gözlərinin içinə zəndlə baxıb, axırda demişdi:

- Rəssamlarda təqsir yoxdur. Sənin əsl simanı görmək çətindir!

Bu zəhərli güllə kürən müavinə nahaqdan atılmamışdı...

Keçən il Rəfiq halal zəhməti ilə qazandığı pula büllur bir çilçıraq almışdı. Mağazada haqq-hesab çəkirdi ki, Zülfüqar haradansa peyda oldu.

- Rəhbər çox mübarəkdir. Sağlıqla işlədəsiz, - deyib tez də yoxa çıxdı. Beşcə dəqiqə sonra yenə içəridə göründü. Rəfiqin ağır qutunu küçənin tininə qədər aparmağa sevdələşdiyi fəhləni qovub, özü onu ikiəlli qamarlayaraq sinəsinə qaldırdı.

- Rəhbər, gəlin! Maşın bayırda gözləyir sizi, - deyə ləhləyə-ləhləyə qapıya sarı yönəldi...

Sabahısı Rəfiq öz qulaqları ilə eşitdi: kürən müavin həmişə ətrafında hərləndiyi nimdaş qadına xəlvəti pıçıldayırdı:

- Sənin canınçun, bilmirəm  bu camaat  beş yüz manatlıq lüstürü hansı pullar hesabına alır...  Bəs nazirlikdə oturanlar bunu görmürlər?..

Rəfiq stolun arxasına təzəcə keçmişdi ki, qapı ehtiyatla aralandı. Yenə Zülfüqarın çopur siffəti peyda oldu.

- Rəhbər, yaxşı hind çayı dəmləmişəm. Bir stəkan gətirim sənin üçün? – deyə səsini qaldıraraq  ərkyanalıqla soruşdu.

Rəfiq əsəbləşdi. Ona nə cavab verəcəyini bilmədi. Düşündü: “Ə, bu nə yava adamdır!”.

- Lazım deyil! Evdə içib gəlmişəm, - dedi və üzünü yana çevirdi.

Qapı açıldığı kimi də ehtiyatla örtüldü.

Rəfiqin əvvəldən belələrini görən gözü yodu. Bilirdi ki, ürəyində bir cür fikirləşib, dildə başqa cür danışanlar həyatda təhlükəli olurlar. Onların qəlbində satqınlıq, riyakarlıq,  yuva salır. Buna görə də həmişə Zülfüqar kimiləri özündən uzaqlaşdırmağa cəhd edirdi. Lakin bəzən ürəyi yumşalır, hər şeyi unudurdu. Dünən nifrət elədiyi o kürənlə bu gün üz-üzə əyləşib başqalarına demədiklərini ona danışırdı. Sadəliyindən, təmizliyindən gələn bu xisləti Rəfiqin yeganə qüsurlu cəhəti idi.

Onca dəqiqə keçməmişdi ki, qapı yenə açıldı. Zülfüqar əlində bir stəkan çay içəri girdi.

- Rəhbər, canımçun, boğazımdan keçmədi. Heç rəvadır, bu pürrəngidən mən içim, sən yox? Düz demirəm?

Rəfiq qaşlarını düyünləyib dinmədi. Qəribə bir tərzdə istehza ilə onu süzdü. Qarşısındakı qanan olsaydı, başa düşərdi ki, bu sükut özü də bir cavabdır.

Zülfüqar irişə-irişə stəkanı yazı stolunun üstünə qoyub astaca çıxdı.

- Bah atannan! – deyə Rəfiq onun dalınca tüpürdü. – İlanın zəhləsi yarpızdan gedər, o da yuvasının ağzında bitər! Bircə bu hiyləgər kellerlə üzülüşə bilsəydim, daha dərdim olmazdı!

Rəfiq çayı içmədi. Stəkanı götürüb kabinetdəki güldana boşaltdı.

Iş gününün axırına yaxın telefon zəng çaldı.

- Alo, İsazadədir?

- Bəli, -  deyə Rəfiq cavab verdi.

- Saat beşdə zəhmət olmasa nazirliyə gəlin

Rəfiq dəstəyi qoyub fikrə getdi. Danışan müavin idi. “Görəsən niyə çağırırlar?” Yəqin    ezamiyyətə göndərəcəkdir. Başqa nə ola bilər ki?”.

Ancaq məsələ heç də onun düşündüyü kimi deyildi. Rəfiqdən imzasız məktub yazmışdılar.

Nazir müavini söhbətə başlamazdan əvvəl zərfin üstünə sancaqlanmış iki vərəq kağızı onun qabağına qoydu.

- Tanış olun. Mən bu dəqiqə gəlirəm, - deyib çıxdı.

Rəfiq məktubun o üz-bu üzünə baxdı. Birinci səhifənin yuxarı küncündə nazirin imzası ilə dərkənar qoyulmuşdu. “Yoxlayıb, nəticəsini mənə bildirin!” Yazan hər kimdisə zənni azdirmaq üçün hərfləri soldan sağa əymişdi. Ilk cümlədən yaltaqlıqla başlayırdı: “Çox hörmətli nazir!  Hamımız sizi qayğıkeş və eyni zamanda tələbkar bir şəxsiyyət kimi tanıyırıq. Tabeliyinizdə olanlar arasında böyük nüfuz qazanmağınızın, sevilməyinizin əsas səbəbi də elə budur. Ancaq təəssüflə deməliyik ki, siz bəzi-bəzi adamların nadürüst hərəkətlərindən bixəbərsiniz. Söhbət, hələ indiyədək iç üzünə bələd olmadığınız Rəfiq İsazadədən gedir... ”.

...Nazir müavini qayıdanda kabineti boş gördü. Rəfiqə verdiyi məktubun üstündə  çəpəki xətlə yazılmışdı: “Bunları hamısı qara böhtandır!

R. İsazadə”

Katibəni çağırıb Rəfiqin hara getdiyini xəbər aldı.

- Soruşdum, cavab vermədi. Otaqdan çıxanda çox həyəcanlı idi, rəngi yaman saralmışdı, - deyə qız gözlərini döyərək təlaşla dilləndi.

***

Yuxuda bütün uşaqlar uçurlar.

Sevin isə balaca deyildi, iyirmi iki yaşı haqlamışdı. Ancaq Rəfiqlə ilk görüşə çıxan axşamı uşağa döndü. Gecə yuxuda qanad gətirib göyərçin kimi səmaya qalxdı, ənginliklərə çəkildi. Ulduzlu göylərin altında, işıqlı şəhərin üstündə uçdu. Sonra lap uzaqlara getdi, Sevin. Dalğalı dənizləri, uca dağları, sıldırım qayaları, qaranlıq yarğanları ötdü... arxada qoydu. O, qəribə bir varlığa çevrilmişdi. Düşünürdü insan kimi, uçurdu quş kimi! Sevin Rəfiqi də yanında görmək istədi. O, yox idi. Qız darıxdı, qanadlarını yığıb sürətlə aşağı endi və birdən nəyəsə toxundu, gözlərini açanda özünü çarpayıda gördü...

Sevin daha yata bilmədi.   Qalxdı, nazik xalatını çiyninə atıb böyük otağa keçdi. Pəncərəni taybatay açaraq şəhərin gecə mənzərəsinə tamaşa etdi. Gözləri sakit, kimsəsiz küçələrdə, səkilərdə  Rəfiqi axtardı...

Arxadan anasını yuxulu səsini eşitdi:

- Niyə belə erkən durmusan, qızım?.. Saat neçədir?

- Səhər açılır ana... bir azdan gün döğacaq...

Məhəbbətin nə olduğunu Sevin indi-indi başa düşürdü.

Əvvəllər bilməzdi.

Ürək çırpıntısı... intizar... şadlıq... qüssə... yuxusuzluq... – bunlar hamısı məhəbbətin özü ilə gətirdiyi acı, şirin əlamətlər idi. Onun hələ bu vaxtlar oyandığı olmamışdı. Ancaq qız belə narahatlıqdan zövq alırdı. Içərisində şən mahnılar oxuyan öz səsini dinləyirdi, qarşısında rəqs edən öz timsalını görürdü, qulaqlarında öz şaqraq qəhqəhələrinin əks-sədasını eşidirdi...

Rəfiq bəzən barmaqlarının ucu ilə ona toxunanda qızın canından odlu giziltilər keçirdi, əzaları diksinirdi. Bu niyə belə olurdu – bilmirdi. Hərdən istəyirdi xəbər alsın:

- Sənin əllərində nə var, Rəfiq? Dəyirsən mənə, yandırır bədənimi...

Utanırdı. Sevdiyi oğlan onun nəzərində elə bir yüksəklikdə dururdu ki, çox şeyi deməyə, soruşmağa çəkinirdi.

Rəfiq yüngül söhbətləri xoşlamırdı. Oğlandakı alicənablıq onu Sevinə daha möhkəm bağlayırdı.

Qız pəncərədən ayrılıb yataq otağına keçdi. Xalatı çiynindən atdı. Çılpaq qollarını sinəsində çarpazlayaraq Sevin aynada Sevinə baxdı. Qız fərəhlə güldü. Beynində , qəribə bir fikir dolandı: “Yaxşı ki, mən təkəm. Yoxsa Rəfiq o birisini sevə bilərdi!..”

Özünü özünə qısqandı.

***

Rəfiq xəstələndikdən sonra Zülfüqarın onlara zəng vurduğu birinci dəfə idi.

- Necədir kişinin vəziyyəti? – soruşdu:

- Sağ olun, yaxşıdır, - deyə Sevin ərinin tapşırdığı kimi ona cavab verdi.  – Ayın axırı üçün işə çıxmalıdır.

- Necə? – Zülfüqar heyrətləndi. – yəni lap belə düzəlib səhhəti? Maşallah! Maşallah! Sizi şad xəbər olasız... Gərək bir gedim dəyəm ona.

- İndi daha ehtiyac yoxdur...

- Siz nə danışırsız, ay bacı, Rəfiq müəllim özü bilir ki, xətri mənim yanımda necə əzizdir. Biz o kişiynən dostuq. Elə o da məni az istəmir.

- Bilirəm... danışıblar mənə.

Zülfüqar şəkləndi:

- Nəyi danışıblar?!

- Sizin mehribanlığınızı, dostluğunuzu...

Sevin Rəfiqin kürən müavinini görməmişdi. Ancaq haqqında çox eşitmişdi. Ərinin evlərinə gələn iş yoldaşları ondan qəribə şeylər deyirdilər.

Keçən həftə o, belə bir söhbətin şahidi olmuşdu. Maşında xəstəxanaya gedirdilər. Sevin qabaqda oturmuşdu. Arxadakılar danışırdılar:

- Zülfüqarın texnikumda təsərrüfat müavinliyi bəhanədir, əsas peşəsi dəllallıqdır. Köhnəlib hesabdan silinən nə olsa, hamısını evinə daşıtdırır. Sonra da “Təzəsini almışam, daha bu radio, bu televizor, bu şkaf mənə lazım olmadı”, - deyib öz qohumlarına, qonşularına satır.

-Ticarətə adam düzəltmək, institutda qiymət yazdırmaq, sürücülük vəsiqəsi əlindən alana kömək eləmək. O, bunların hamısını yaxşı bacarır. Bəzən belə işlərə görə rayonlardan yortub, kürəni axtarırlar.

- Deyirlər, elə atası da bunun kimi olub. Araqarışdıran... sözgəzdirən... Özü də səkkiz-doqquz arvad alıb boşayıb.

- Vallah, yalan – doğru – eşitdiyimi danışıram: kürənin qohumlarından biri Bakıya gəlmişdi. Güya onun pulunu yeyib, işini düzəltməmişdi. Əlindən yanıqlı idi. Deyirdi o it oğlu heç özü də bilmir dədəsinin hansı arvadından törənib.

Maşındakılar qəhqəhə çəkib gülüşdülər.

Sevin bu arada qəzəblə arxaya çevrildi:

- Bəs belə yaramazı killektivinizdən niyə qovmursuz? Təqsirlər birinci növbədə Rəfiqdədir!

- O binəva neyləsin axı? Axtarsan, elə nazirliyə yazılan imzasız məktubu da kürən təşkil eləyib. Sabah işdən çıxarmaq istəsən, hay-küy qoparacaq ki, mən tənqidə görə təqib olunuram. Elə onun üçün də imzamı gizlətmişəm...

Istirahət günü Sevin yenə xəstəxanada ərinin yanında idi. Rəfiqin vəziyyəti nisbətən yaxşılaşmışdı. Ürəyinin ağrıları azalmışdı. Birinci dəfə idi ki, çarpayıda oturmuşdu. Yanında təzə qəzetlər vardı.

- Bu gecə üç-dörd saat rahat yatmışam, - deyə yuxusundan razılıq edirdi.

Sevin onu əyləndirib, könlünü almağa çalışırdı. ərinin səhhətini qorumaq üçün çox şeyi gizlədirdi. Eləcə də Zülfüqarın evlərinə zəng vurduğunu Rəfiqə deməmişdi. Ikinci aydı qadın ancaq şad xəbərlər carççısı olmuşdu. Bu yolla ərinə şəfa verib ömrünü uzatmaq istəyirdi. Indi də, Rəfiqin  əhvalının xoşluğuna sevinərək onu uşaq kimi öpüb oxşayırdı ki, qapını taqqıldatdılar.

- Bəli, buyurun, - deyə qadın özünü düzəldib dilləndi. Əvvəlcə bir dəstə yaraşıqlı gül, ardınca çopur, kürən bir sifət içəri girdi.

- Salam, Rəhbər!

Rəfiq özünü görməsə də səsindən tanıdı. Bu, o idi!

Tez dikəlib Zülfüqara belə bir tapşırıq verdi:

- Nə qədər oturmamısan, səndən bir xahişim olacaq...

- Buyurun, Rəhbər! – deyə kürən heç nə başa düşməyərək küylədi: - Siz məni ölümə də göndərsəz, getməyən nakişidir.

- Apar o gülləri qapıdakı paltarsaxlayan qarıya ver, sonra gəl söhbətləşək.

- Belə mənim bu gözlərim üstə! Bilsəydim iki dəstə alıb gətirərdim...

Zülfüqar çıxdı. Rəfiq cəld zəngin düyməsini basıb şəfqət bacısını çağırdı. Sevin mat-məəttəl ərinə baxırdı. Işin nə ilə nəticələnəcəyini gözləyirdi. Ikicə dəqiqə keçməmiş ağ xalatlı qız gəlib çarpayının böyründə dayandı:

- Sizə nə lazımdır?

Əsəbilikdən Rəfiqin rəngi qaçmışdı. Titrək səslə şəfqət bacısına əmr elədi:

- İndicə yanıma gələni palatama buraxmayın! Deyin xəstə yatıbdır. Eşitdinizmi?

- Baş üstə!

Fövrən yaranan bu gərgin vəziyyətdə Sevinin ürkək baxışları dolabçanın üstündə dolaşdı, volokardin şüşəsini axtardı.

***

Rəfiq hər şeyi ağartmaq istəmirdi. Bu gün onun belə sərt  hərəkət etməsi əbəs deyildi. Nazirliyə göndərilən o imzasız məktubu  Zülfüqar yazmışdı. Buna əsla şübhə yox idi! “ ...Əgər direktorumuz texnikuma qəbul elədiyi tələbələrdən külli miqdarda rüşvət yığmasaydı, evindəki qiymətli, mebeli, xalıları, bahalı büllur lüstürü hansı pullar hesabına alardı?!”.  Bunlar ondan savayı kimin sözləri ola bilərdi?!  Rəfiq Zülfüqarın işləklərindən xəbərdar idi. Bir kərə ikilikdə üzünə demişdi:

- Sən ya ərizəni yaz buradan get, ya da farağat otur! Haqqında min söz danışırlar!..

Indi kürən müavinə bir çıxış yolu qalmışdı. Rəfiqi ləkələmək!

Ilk məktub öz işini görmüşdü. Insanları ağlatmaq güldürməkdən, kədərləndirmək sevindirməkdən, öldürmək yaşatmaqdan asandır. Birincilərə xəbislər, rəzillər asanlıqla nail olurlar. Bunun üçün təkcə ürəksizlik kifayətdir. Ikinciləri isə qəldi geniş, istedadıını özünün deyil, başqalarının xöşbəxtliyinə sərf edənlər bacarırlar.

Xudpəsənd təbiətli Zülfüqar pul  qazanmaq naminə ev yıxmağa, hər cür cinayətə getməyə həmişə hazır idi. Əvvəllər bilirdi ki, Rəfiqin səhhəti ağırdır, bu onu sevindirirdi. Lakin telefon söhbətindən vəziyyətin dəyişdiyini, “rəhbər” in ayın axırı üçün işə çıxacağını eşidəndə yasa batmışdı. Özlüyündə çox götür-qoy elədikdən sonra xəstəni mütləq yoluxmaq qərarına gəlmişdi. Siyasət burada da səmimiyyəti üstələmişdi.

Rəfiq kürəni palatadan uzaqlaşdırmaqla öz əsəblərini qorumaq istəmişdi. Lakin vəziyyət onun düşündüyünün əksinə olmuşdu. Azacıq rahatlıq tapan ürəyi yenidən sancdı. Ikinci infarkt Rəfiqi daha möhkəm sarsıtdı.

Həmin gün Sevin gecəyədək ərinin yanından gedə bilmədi.

***

Həyat nə tez dəyişdi! Dünənki əhvalatlar bu gün xatirəyə çevrilmişdi! Sevin olub – keçmişləri yada saldıqca dəhşətə gəlirdi.

Bir axşam yenə kitabxanadan Rəfiqlə bərabər çıxmışdılar. Evə tələsmirdilər.  Çiyin-çiyinə gəzişərək şirin-şirin söhbət edirdilər.

- Bağışla məni, dünən imtahandan gec çıxdım, kitabxanaya gələ bilmədim.

- Mən yolunu çox gözlədim. Evdə də pəncərənin qabağında oturub bayıra baxırdım. Dedim, bəlkə küçəmizdən keçdin...

- Bundan sonra daha bekaram. Haçan, hara istəsən gedərik.

- Evdə məsələni anama açmışam.

- ...

- Deyir necə oğlandır?

- Sən nə cavab verdin?

- Dedim, belə!

Sevin ovcunu yumub baş barmağını dikəltdi.

Ikisi də güldü.

- Nə bilirsən, eləyəm?

- Sən ayrı cür ola bilməzsən, Rəfiq. Ürəyindəkilərin hamısını gözlərindən oxuyuram.

- Onu düz deyirsən, Sevin. Mənim bir yaxşı cəhətim varsa, o da qəlbimin saflığı, təmizliyidir. Həmişə insanlara xeyirxahlıq etmək istəyirəm. Nə qədər canım sağdır, sənin xoşbəxtliyinə çalışacağam. Lap öləndən sora da. Buna inan!

O axşam qaş qaralanadək gəzdilər. Qayıdanda Sevingilin küçə qapılarında ayaq saxladılar. Sərin meh əsirdi. Qız səkinin qırağındakı balaca söyüdün önündə dayandı, onsuzda qabarıq sinəsini irəli verdi:

- Mənim şəklimi belə çəkə bilərsən? - deyə güldü.

Sevin, həqiqətən yaxşı vəziyyət seçmişdi. Külək söyüdün də, onun da saçlarını qaldırıb yellədirdi.

Rəfiq azacıq geri addadı, gəzlərini qıyaraq zəndlə baxdı. Axşamın qaranlığında elə görünürdü ki, güya söyüdün əsən zərif saçları qızın tellərinin davamıdır.

Nə üçünsə Rəfiq birdən-birə narahatlıq keçirdi. Həyəcanlı oldu.

- Evinizdə kim var, Sevin?- deyə soruşdu.

Qız bu qəfil sualdan diksindi:

- Anam fabrikdə gecə növbəsindədir. Nənəm evdədir. Niyə ki?

- Sizə getmək istəyirəm. Bir stəkan çay içəcəyəm...

Araya sükut çökdü. O, nə cavab verəydi?

Rəfiq keçən həftə  sevgilisini aparıb ata-anası ilə, bacılarıyla tanış eləmişdi. Oğlan isə hələ Sevingilin kandarına ayaq basmamışdı. Indi onu dəvət etmək münasib vaxta düşməsə də, bu təklifdən keçə bilmədi. Sevincək, qaça-qaça pilləkənləri qalxdılar.

Qarı Rəfiqi görüncə əlüstü məsələni başa düşdü. Qonağı şirin dillə, gülər üzlə qarşıladı.

- Xoş gəlmisən, ay oğul, - dedi, qucaqlayıb alnından öpdü. – igidin adını eşit, üzünü  görmə.   Bu qıza ha yalvarıram, Rəfiqi bir yol gətir bizə göstər, sözümə əməl eləmir. Elə anası da çox istəyir səni görsün.

Bu, yetmiş yaşlarında cılız, ağbirçək, xoşxasiyyət bir arvad idi. Ordan-burdan xeyli danışdı. Oğlanın ata-anasının kimlər olduğu ilə maraqlandı. Yemək tədarükünə qalxanda Rəfiq qoymadı:

- Heç nə lazım deyil, nənə, bircə stəkan çay içib gedəcəyəm.

Qarı mətbəxə keçdi.

Gözləri ilə gördüyünə Sevin inanmırdı. Rəfiq evlərində idi. Bir stol arxasında üz-üzə əyləşmişdilər. Səadət öz ayağı ilə qapılarından içəri girmişdi.

Qabağında aynabənd balkonu olan bu iki geniş otaqlı mənzilin hər tərəfində təmizkar bir qadın səliqəsi vardı.

Pianino, stol, bufet, servant, çilçıraq, büllur qablar – hamısı par-par parıldayırdı.

- Mənə bir vərəq qalın kağız ver, Sevin, - deyə Rəfiq xahiş elədi.

Qız qalxıb əndəruni otağa keçdi.

Beşcə dəqiqə sonra evdə qəribə bir səhnə qurulmuşdu:

Sevin ayaq üstə dayanmışdı, gülürdü.

Qarının çiyni bərabərdə əlində tutduğu ventiyator onun tellərini dalğalandıraraq havada uçururdu. Süftədəki çaylar soyumuşdu.

Rəfiq gah sağ, gah da sol gözünü qıyaraq kömür karandaşla kağızda cızıb pozurdu. Qarı nə qədər boylanırdlsa, onun çəkdiyini görə bilmirdi.

- Hə... nənə, ventilyatoru söndür. Sevin sən də azadsan, əyləş! – deyə haçandan-haçana  Rəfiq komanda verdi. Özü isə çəkməkdə davam etdi.

Nəhayət işini sona çatdırdıqda kardon kağızı televizorun üstünə dikəltdi.

- Necədir? – üzünü qıza tutub soruşdu. Heyrətdən Sevinin gözləri açıla qaldı. Rəfiq onu bayaqkı balaca söyüdün qarşısında çəkmişdi, eynən özünə oxşayırdı. Fərəhli idi, gülürdü. Külək saçını dağıdıb havaya qaldırmışdı, söyüdün saçaqlarına qarışdırmışdı. Zərif budaqlar da Sevinin tellərinə çevrilmişdi.

Şəklin altında ikicə kəlmə söz yazılmışdı: “Meh əsəndə”.

Qarı çayları dəyişməyə gedəndə Sevin sövqi-təbii ilə Rəfiqin boynuna sarılıb yanağını onun üzünə söykədi.

Gör həyat nə tez dəyişdi. Dünənki əhvalatlar, görüşlər bu gün xatirəyə çevrilmişdi.

***

Axırıncı kordioqram xəstənin ürəyində pisliyə doğru çox ciddi dəyişikliklərin baş verdiyini göstərmişdi. Həkimlər həyacanlanmışdılar. Rəfiqin vəziyyətindəki bu donüşə səbəb nə idi. Təcili konsilium keçirildi.  Hərə bir mülahizə söylədi. Dərmanları gücləndirdilər. Xəstə xüsusi nəzarət altında saxlanıldı.

Daha onun yanına Sevindın başqa heç kimi buraxmırdılar. Qadın bəzən gecələri də palatada yatırdı. Ürək nayihəsindəki şiddətli ağrılar,  hava çatışmazlığı, təngnəfəslik onu getdikcə halətdən salırdı.

Dünən Rəfiq  Sevini yenə sağ tərəfində oturtdu. Barmaqlarını ovcuna alaraq oxşaya-sevə həsrətlə onun gözlərinə baxdı.

- Ürəyini qısma, əzizim, - dedi, Sonra ağlamsınan kimi oldu. Burun parələri qabarıb endi, dodaqları titrədi. Özünə yad zəif səslə pıçıldadı: - Mən bu vaxtacan... həmişə xiffət eləyirdim... Niyə uşağımız yoxdur...İndi buna sevinirəm... Yaxşı ki...

O, sözünün dalını gətirmədi. Gözlərini yumub üzünü yana çevirdi. Sevinin barmaqlarını ovcunda sıxdı.

Qadın, Rəfiqin nəyə eyham vurduğunu o dəqiqə duydu. “Demək, uşağın olsaydı məndən sonra sənin həyat qurmağına maneçilik törədərdi. Indi azadsan...”

Sevin elə kövrəldi ki, az qala ikiəlli üzünü qapayıb hönkürəcəkdi.  Ancaq bu cür etmədi, toxdadı, güya heç bu sözlərin mənasını başa düşmədi.  Bir azdan sakitcə palatadan çıxdı, həyətdəki bağçaya endi. Ağacların altında qoyulmuş skamyada oturdu və ürək dolisu ağlamağa başladı...

“Rəfiqim daha həyatdan əlini üzüb. Belə çətin dəqiqələrində yenə mənim həyatımı düşünür. Aman Allah! Mən onsuz necə yaşaya bilərəm? Rəfiqsiz  - Sevin? Bunu təsəvvür etmirəm! Səni lənətə gələsən, Zülfüqar! İkinci dəfə də onu bu vəziyyətə salan sən oldum! O murdar sifətini görməsəydi, halı dəyişməyəcəydi!..”

- Xanım...- deyə onun çiyninə ehtiyatla kiminsə əli toxundu. – Əriniz sizi çağırır.

Sevin başını qaldıranda şəfqət bacısını gördü.

- Gedin, bu dəqiqə gəlirəm.

Qadın gözlərinin yaşını sildi.

Həyətdə azacıq yubandıqdan sonra palataya yollandı. Içəri gircək Rəfiq nigarançılıqla xəbər aldı:

- Haradaydın, Sevin?

- Həkimlə sənin barəndə məsləhətləşirdim. Məni lap arxayın elədi... Deyir, sancıların şiddətlənməsi dərmanların təsirindəndir. Tezliklə keçib gedəcək...

Sevin yalan danışa bilmirdi. Bunu Rəfiq də duyurdu. O, istehza ilə gülümsünüb çox mənalı başını tərpətdi:

- Bəzən ağır xəstəyə... inandığı adamın ümidverici yalanı da bir təsəllidir.

***

Axşam saat onu ötmüşdü. Şəhərin işıqlı küçələri hələ izdihamlı idi. Xəstəxanadan çıxan Sevin evə tələsirdi. Ertədən Rəfiq təkidlə tapşırmışdı:

- Sən canını üzürsən. Get bu gecə əməlli - başlı dincəl.  Nigaran qalma, sabah da gəlmə.

Sevin metroya tərəf addımladıqca açıq pəncərələrdən müxtəlif sədalar eşidirdi. Musiqi... mahnı... qədəh cingiltisi... Qəlbində isə kədər... qüssə... sızıltı.

Dünya əzəldən belə qurulmuşdu. Həyatla ölüm həmxanə olduğu bir zamanda təzadlar mütənasibliyi pozula bilərdimi?

Mənzilinə çatanda Sevin buna yenidən şahid kəsildi. Rəfiq xəstəxanaya düşəndəən bəri onların çilçırağı yanmamışdı. Qonşularınsa evindən gözqamaşdırıcı işıqlar gəlirdi... Bu dilsiz lampalar iki ailədən birinin sevincini, digərinin isə qəmini təmsil etmirdimi?

Qadın o gecə sübhə kimi yarımqaranlıq otaqda çabalayaraq ərini düşünürdü...

Sabahısı Sevin evdən gec çıxdı. Səhərə yaxın bir qədər yatmışdı. Sonra tələm-tələsik yuyunmuşdu. Çoxdandı buna imkan tapmırdı. Canında bir yüngüllük hiss etdi.

O, xəstəxananın qapısından girəndə yenə həmişəki kəsif dərman qoxusu duydu. Üzün dəhlizdən keçdikcə tanış həkimlərlə salamlaşdı. Rəfiqə baxan şəfqət bacısını görəndə ayaq saxladı. Ərinin vəziyyətini soruşdu.

Qız məyus halda dedi:

- Gecəni yaxşı yatmayıb. Neçə dəfə yuxu dərmanə atıb, - Bir an susub sözünə əlavə elədi. – Bəs bu gün o sizi gəzləmirdi...

Sevin ah çəkdi.

- Evdə qalıb neyləyəcıkdim? Demişdi gəlmə... Ürəyim dözmədi.

- İndi yanında adam var.

- Kimdir?

- Tanımıram, cavan bir qadındır.

- Axı həkim sizə tapşırmışdı ki, bu günlər palataya heç kimi buraxmayın...

-  Bunu özü xahiş elədi. Dünən axşam mənə bir telefon  nömrəsi vermişdi. Dedi, bura zəng vur, Simuzər sabah saat on ikidə yanıma gəlsin.

Sevinin qaşları düyünləndi:

- Simuzər?

- Bəli, sizdən bir qədər yaşlı, qarabuğdayı qadındır. Göy göz... sarı saç...

“Heç nə başa düşmürəm! Axı o kimdir?..”

Sevin şəfqət bacısından ayrılarkən tərəddqdlə  palataya yollandı. Qapını açıb içəri girəndə həyəcandan salam verməyi də unutdu. Onu görən Rəfiq bir növ özünü itirən kimi oldu.

Simuzər deyilən qadın çarpayının sağ böyründə çılpaq qıçlarını üst-üstə aşıraraq qollarını sinəsində çarpazlayıb oturmuşdu. Dolğun bədəninə biçilmiş çəhrayı paltar geyinmişdi. Boynuna doladığı nazik qızıl zəncirun ucu iri döşlərinin arasına sallanmışdı. Ikisi də pərt idi.

- Simuzər, tanış ol, yoldaşımdır, - deyə Rəfiq zəif səslə dilləndi.

Qadınlar bir –birinə əl uzadıb soyuq görüşdülər.

- Daha mən gedim... – Simuzər dikəlib arxadan paltarını hamarladı. – Salamat qal.

O, Rəfiqə baxaraq oğrun eyhamla başını tərpətdi. Sonra üzünü Sevinə çevirərək sürməli gözlərini süzdü.

Sağ olun, fikir eləməyin.

Stulun söykənəcəyindən asdığı çantasını götürdü, kəmərini çiyninə aşırıb palatadan çıxdı.

Sevin qısqansa da özlüyündə qət etdi: “ Bu barədə Rəfiqdən heç nə soruşmaq lazım deyil. Artıq danışıqlar səhhətini korlar”.

- Dünəndən bəri necəsən?- deyə yaxınlaşıb mələfəsini ərinin sinəsinə çəkdi.

- Yaxşı deyiləm, Sevin. – O bir an susdu, - Bu qadın bilirsən kimdir?

- ...

- Orta məktəbi bir yerdə qurtarmışıq. Eşidib xəstə yatıram, gəlib məni yoluxsun.

Sevin özünü zorla ələ aldı: “Bəs şəfqət bacısı deyirdi, özü onu çağırtdırıb! Rəfiq yalandan danışırdı?”

- Nə olar... Adamın yanına adam gələrdə... – Qadın söhbəti yayındırmağa çalışdı. – Qızdırman yoxdur?- deyə  əlinin dalını onun alnına söykədi.

- Yox... Ancaq qan təzyiqim yenə qalxıb. Yüz on-yüz səksən beşdir. O qadınla nə danışdım, bilmədim.

“Get bu gecə əməli-başlı dincəl. Nigaran qalma, xahiş edirəm sabah da gəlmə”. Dünən axşam deyilən sözlər indi sürətlə Sevinin beynində dolaşırdı.  Məyus baxışlarından aşkar hiss olunurdu ki, Rəfiq də özünü günahkar sanır. Axı ağır bir xəstənin Simuzər kimisi ilə nə işi ola bilərdi? Sevin şübhələri başından qovmağa çalışsa da bacarmırdı.

- Rəfiq, nahara meylin nə çəkir, bişirib gətirim.

O, bu sözləri ərinə çatdırmaq istəyirdi ki, yanına gələn qadına görə ərindən inciməyib.

Həmin əhvalatdan üç gün ötmüşdü. Sevin evdə daş kimi yorğun düşüb yatmışdı. Gecənin bir aləmində telefon zəng çaldı. Qalxıb dəstəyi götürdü.

- Bəli, - deyə yuxulu səslə astadan cavab verdi. Sonra isə qəfildən dəhşətlə çığırdı – Nə? Necə?!

Rəfiq  keçinmişdi...

***

Iki aydı kitab şkafının üstündə qoyulmuş qara-qırmızı haşiyəli çərçıvədən bir şəkil Sevinə baxıb gülümsəyirdi. Sanki, o indicə dil açıb danışacaqdı: “Necəsən, əzizim? Mənim üçün çoxmu darıxırsan? Məktubumu oxudunmu? İnandınmı yazdıqlarıma?”.

- İnanmıram!

Qadın hər dəfə o fikri başından qovurdu...

Ölümündən üç-dörd gün qabaq  Rəfiq Sevinə qəribə bir məktub yazıb qoymuşdu. Onu dolabçanın dərmanlar olan gözündə şəfqət bacısı tapmışdı. Kağızın üzərində göz yaşlarının damla-damla ləkələri vardı. Sevin məktubu əzbərləmişdi. Azından yüz dəfə oxumuşdu. Ancaq kəlmələrin arasında gizlənmiş qapalı bir sirri hələ də aça bilmirdi.

Rəfiq yazırdı:

Sevin! Əzizim! Gülüm, çiçəyim! Gözümün işığı!

Neçə vaxtdır ürəyimin ağrıları mənə olmazın əzabların verir. Deyəsən, əcəl çox uzaqda deyil. Hiss edirəm ki, haçansa həyatla vidalaşacağam. Səndən ayrılacağam. Nə etmək olar?.. insanlar ölmək üçün doğulurlar. Səni necə, nə qədər sevdiyimi yaxşı bilirsən. Həmişə ikimizin köksündə bir ürək döyünmüşdür. Biz bərabər az ömür sürsək də, mənalı yaşadıq. Çünki bir-birimizi duyurduq. Çox zaman dilsiz, baxışlarımızla danışırıq...

Sevənlərin mənzilinə ölüm ayrılıqla qoşa gəlir. Həyatın qanunu belədir, əzizim. Sonradan hamı ancaq ölən üçün ağlayır. Əslində  isə ayrı cür olmalıdır. Ayrılıb qalanın əziyyəti öləninkindən ağırdır...

Bilmək çətindir. Bəlkə sabah vəziyyətim dəyişəcək, tamam yaxşılaşacağam, bu məktubu da cırıb atacağam... Həkimlər mənim kimi infarkt keçirən azmı xəstəni sağaldıblar...

Ancaq... ürəyi niskinli getmək istəmirəm.

Sevin! Sən hələ çox cavansan, özünü çürütmə! Güləndə bərkdən gül, bəlkə səsin gəlib qulaqlarıma çatsın.

Mən öləndən sonra şəklimi divardan asma. Bu sənə həmişə əzab verər. Dərdini, kədərini dağıtmağa, məni unutmağa qoymaz.

Sən çiçək kimi zərif bir varlıqsan.

Xəstə yatdığım günlər pəncərəmdən həyətə çox baxıb müşahidə etmişəm: çiçəklər qaşqabaqlı olmurlar.

Vəsiyyətlərimə əməl et, Sevinim! Sənə bir sirrimi açmaq istəyirəm. Elə bu məktubu  da ona görə yazıram ki, həqiqəti biləsən...

Evləndiyimiz üç ildə bizim övladımız olmadı. Sənə baxan həkimlərdən soruşub öyrənmişdim: olmayacaqdı da. Bunun üçün mən kənarda biri ilə görüşürdüm. Əvvəllər elə - belə... Hər şeyi danışıb razılaşmışdıq. O, doğacağı körpəni uşaq evinə verəcəkdi, mən oradan götürəcəkdim. Ancaq sonralar vəziyyət dəyişdi... O qadına başqa cür bağlandım. Uşağı da qalmadı. Daha doğrusu, özü istəmədi... Bunları deməkdə məqsədim odur ki, mən heç də sənin düşündüyün kimi müqəddəs deyiləm!..

Sevin, əzizim, sağlığımda ağlına gətirərdinmi, dünyalar qədər sevdiyin, inandığın Rəfiqin sənə xəyanət edəcəkdir? Əlbəttə, yox! Di gəl, həqiqət belə olmuşdur... Sən o qadını bir yol görmüsən.

Əlvida, mənim Sevinim!

Sonuncu dəfə dodaqlarından öpüb ayrılıram.

Rəfiq” .

Təsəvvüründə yanılmırdısa, Sevin o qadını bir yox, iki dəfə görmüşdü. Cənazəni yerdən qaldıranda Simuzər qara geyimdə adamların arasında idi. Ağlamaqdan gözləri qızarmışdı. Tez-tez dönüb mərhəmətlə Sevinə baxırdı. Onda vəsiyyət məktubu hələ ortaya çıxmamışdı.

Dəfn mərasimində Rəfiqi tanıyanların  hamısından  çox Zülfüqar canyananlıq edirdi.  Qəbiristanda kirli yaylığı ilə sifətini örtüb, başını qapazlayaraq yalandan hönkürürdü:

- Ay bacım, bu nə bədbaxtlıqdır bizə üz verdi?!- deyə Sevinə eşitdirirdi. – Rəfiq canlara dəyən oğlan idi.... o heç ölməli deyildi. Pərvərdigara! Belə də ədalətsizlik olar?! Yaxşılar gedir... pislər qalır...

Sevin məktubunda yazılanlara inana bilmirdi. Digər tərəfdən də fikirləşirdi, “Ağır dəqiqələrində Rəfiq Simuzəri niyə yanına çağırtdırmışdı? Sağlığında qəlbi büllur kimi saf olan bir adam öləndən sonra özünü hansı məqsədlə ləkələyərdi? Buna nə ehtiyac var idi?! Rəfiq ona xəyanət edərdimi? Etməyibsə, bəs nə üçün yazmışdı? Bəlkə həmin məktub da onu gözdən salmaq üçün Zülfüqar kimi bir nacinsin quraşdırması idi?! Yox! Sevin Rəfiqin xəttini tanıyırdı.

Bu müəmmalı suallar qadının rahatlığını pozmuşdu. Onu asudə dolanmağa qoymurdu.

Bir axşam işdən çıxanda Sevin yolunu xəstəxanadan saldı. Axtarıb Rəfiqə baxan şəfqət bacısını tapdı.

- Bilirsiz neyçün gəlmişəm, - deyə soruş - yetişdən sonra mətləbə keçdi. – Ərimin ölümündən neçə gün qabaq yanına bir qadın gəlmişdi...

Şəfqət bacısı fikrə getdi.

- Adı da Simuzər idi...

- Hə! Yadıma düşdü!

- O vaxt Rəfiqin xahişi ilə onun evinə zəng vurmuşdunuz...

- Bəli vurmuşdum.

- O telefon nömrəsi mənə lazımdır. Simuzərlə görüşməliyəm.

Şəfqət bacısı çiyinlərini çəkib, dodaqlarını büzdü. Stolunun yeşiyini açaraq qovluqları araşdırdı.

Nömrəni yazdığım kağızı yəqin cırıb atmışam. Yadımda da qalmayıb...

Sevin ümidsiz geri döndü.  Dəhlizdən keçəndə Rəfiqin yatdığı palatanın qarşısında yavaşıdı. Qapı açıq idi. Indi həmin çarpayıda bir qoca uzanmışdı. Gözlərini tavana zilləyib fikrə dalmışdı. Astadan zarıyırdı. Dolabçanın üstündə xeyli dərman şüşəsi düzülmüşdü. Sevin fikirləşdi: bunların hamısını o içməlidir...

Yaşamağın nə böyük əziyyəti vardı!

***

Texnikuma təzə direktor qoymuşdular. Necə adam olduğunu hələ heç kəs bilmirdi. Işçilər Rəfiq üçün heyifsilənirdilər. Zülfüqar da üzdə onlarla razılaşırdı. “ O kişidən yox idi! – deyirdi –Qədrini bilmədilər”.

Fürsət edib təzə direktorun yanına girəndə isə əllərini bir-birinə sürtərək qırxayağa bənzər sarı kirpiklərini qirpa-qirpa quyruq bulayırdı:

- Rəhbər, bu az vaxtda sizə elə öyrəşmişik ki, yarımca saat işə gec gələndə darıxırıq. Axır bu kabinet öz sahibini tapdı. Yaltaqlıqdan asan iş var ki! Ona heç bir istedad lazım deyildi. Təkcə vicdan yoxluğu kifayət idi. O da kürəndə əzəldən olmamışdı.

Cümə axşamlarında evlərinə gələndə   Sevinə hər şeyi danışmışdılar.

- Ərinin ölümünə bais o kürən Zülfüqardır. Rəfiq xəstəlik nədir bilməzdi. Nazirliyə yazılan imzasız məktublardan sonra ürəyini tutub yatağa yıxıldı. Sevin fikirləşirdi ki, nə səbəbə yaltaqları da başqa cinayət törədənlər kimi məsuliyyətə cəlb edib cəzalandırmırlar. Bu məgər oğurluqdan, rüşvət almaqdan əskikmi günahdır?! Onun nəzərində həyatda sürünmək naminə mənliyini alçaldanlar fahişə qadınlardan da rəzil idi.

Rəfiqsiz yaşamaq Sevinə nə qədər mənasız görünürdü. Yenə həyatda bir yadigar qoyub getsəydi, qadın ərinin ətrini ondan alardı, övladını oxşayıb təskinlik tapardı.

Kitabxanada hər dəfə oxu zalının qapısı açılanda Sevin bu dəqiqə Rəfiqin içəri girəcəyini düşünürdü. Köhnə evlərinin qabağındakı cavan söyüdün yanından ötəndə onu xatırlayırdı. Gözlərini qıyaraq “Meh əsəndə” şəklini necə çəkdiyi eynində canlanırdı...

Axı bunlar röya deyildi. Hamısı olmuşdu! Indi xatırəyə çevrilmişdi.

***

Istirahət günü səhər Sevin yalqız evdə oturub Rəfiqin xəyalı ilə danışırdı. Qapının zəngi vuruldu. Qadın cəld qalxıb dəhlizə atıldı. “Bu kim ola?” – düşündü. Gözlükdən baxdı,  gələni tanımadı. Bir qadın idi. Arxadakı zənciri çəkib qapını açdı.

- Salam.

Sevin onu görcək özünü itirən kimi oldu.

- Bu... sizsiniz?.. Simuzər...

- Bəli. Yəqin heç gözləməzdiniz, eləmi?

- Buyurun içəri. Xoş gəlmisiz...

Simuzər qəribsinərək ehtiyatla astanadan adladı.

- Mən sizin ünvanı xəstəxanadan öyrənmişəm. Çoxdan gəlmək istəyirdim... ürək eləmirdim...

- Nahaq yerə. Mən də sizi axtarmışam.

Simuzər həyəcanlı idi, tövşüyürdü. Xeyli  vaxt ayaq üstə durub danışmadı. Evin dər-divarına, əşyalara və nəhayət Rəfiqin fotoşəklinə nəzər yetirərək susdu.

Sevin belə bir təsadüfü çoxdan gözləyirdi. Indi bilirdi ki, söhbətləri uzun çəkəcək. Mətbəxə keçib çay tədarükü gördü.

Simuzər o dəfəki tək bərli – bəzəkli deyildi. Sadə paltar geymişdi. Gözləri sürməsiz, dodaqları boyasız idi.  Bir azdan yad qadınlar stol arxasında üz-üzə oturdular.

- Yəqin ki, mənim nə məqsədlə gəldiyim sizi maraqlandırır...  – deyə Simuzər açacağı mətləbə yaxınlaşdı.

- Bəli.

- Xəstəxanada mərhumun bir məktubunu tapıb sizə veriblər...

- Elədir.

- O məktubu Rəfiq əvvəlcə mənə oxumuşdu. Yadımdadır, belə başlayırdı: “Sevin! Əzizim! Gülüm, çiçəyim! Gözümün işığı!”

- Əsla səhv etmirsiz, elə başlayır.

- Mənim kim olduğum barədə o sizə danışmayıb ki?

- Xeyr...

- Söhbəti açmazdan əvvəl öz haqqımda bəzi şeyləri deməliyəm, yoxsa mənə inanmayacaqsız.

- Bir dəqiqə, üzr istəyirəm...

Sevin gedib çay gətirdi. Stola qənd, konfet, peçenye qoydu.

Maraqlı idi, Simuzər kimdi, Rəfiqin yazdıqlarını o boynuna alacaqdımı, yoxsa danacaqdı? Hər halda qadının bu gəlişi mərhum ərinin həyatından təzə xəbərlər verəcəkdi. O da qənimət idi.

Çaydan bir qurtun içib Simuzər stulunu irəli çəkdi.

- Mən Rəfiqi orta məktəbdən tanıyıram. Bir sinifdə oxumuşuq. Elə o zaman da qəşəng, şümal oğlandı. Diribaş... çalışqan. Mən də yaraşıqsız deyildim. Düzdür, kök idim, qarayanızdım, ancaq deyilənə görə şirin qızdım. Uşaqlar adımı “qara kişmiş” qoymuşdular. Atam yaxşı yerdə işləyirdi. Gündə bir cür geyinib kecinirdim... Rəfiq hərdən eybəcər şəkillərimi çəkərdi, məni qadın paltarında öküzə oxşadardı. Inciməzdim. Məktəbi qurtarıb hərəmiz bir yana dağılışdıq. Onu da deyim ki, gözüm Rəfiqin dalınca qaldı... Mən instituta girə bilmədim. Başladım xoşuma gələn cavanlarla əylənməyə. Biri ilə... ikisi ilə...hər axşam restorana aparırdılar məni. Içdim, rəqs elədim. Bəzən gecəni də başqa yerlərdə yatdım... Evdə ata – anamı hərdən bir bəhanə ilə aldatdım: “Rəfiqəmgilin bağında idim... buraxmadılar məni...” Yalan quraşdırmağa nə var ki!.. Sonra... Başınızı ağrıtmıram, Sevin xanım?

- Yox... yox... Danışın.

Simuzər çayını içdi, söhbətini davam etdirdi:

- Sonra...  bir oğlana qoşulub qaçdım. Iki ay Kilovodskdə yaşadıq.  Eh... Axı bunları niyə yada salıram... Keçən qış bir axşam təsadüfən Rəfiqlə rastlaşdım.

- “Necəsən, qara kişmiş? – Soruşdu. – Ərə getmisən?”

Nə cavab verəydim?

“ Getmişdim, -  dedim, – indi ayrılmışam”.

Diqqətlə sifətimə baxdı. Elə bil bütün günahlarımı gözlərimdən oxumaq istədi. Bu anda Rəfiq mənim üçün doğmalaşdı. Uşaq kimi kövrəlib ağladım. Sonra yaxınlıqdakı bağa getdik. Sakit bir yerdə əyləşdik. Mən bütün olub keçənləri hamısını, hamısını ona nəql elədim.

“Bədbəxtəm, Rəfiq, - dedim. - Təqsirkarda özüməm!”

Simuzər nəfəsini dərib, stolun üstündə Sevinin əlini tutdu.

- Sizinlə evləndiyini də onda danışdı... ayrılanda xahiş elədim: - Rəfiqcan, məni bir işə düzəlt. Öz həyatımı təzədən quracağam. Hələ gec deyil. Hazırlaşıb instituta da girəcəyəm.

Telefonunu istədim, vermədi, ehtiyat elədi.

“Özüm sənə zəng vuraram.” – dedi. Nömrəmi yazdı. Sonra daha xəbər çıxmadı ondan....

- O vaxtlar artıq xəstələnmişdi..- deyə Sevin soyumuş çaydan bir qurtum alaraq söhbətə qarışdı. – Evdə yatırdı.

Simuzər çantasından ətirli yaylığını çıxarıb, gözlərini quruladı. Yazıq bir görkəm alaraq qarşısındakı fotoşəklə işarə ilə sızıldadı:

- Hələ də öldüyünə inana bilmirəm... Şəfqət bacısı zəng vurub çağıranda saat on ikiyə, demişdi, gələrsən. Mən tez getdim.

“Qara kişmiş, necəsən? – deyib yavaşdan zarıdı. – Bağışla, sənə bir iş düzəldə bilmədim... xəcalətli qaldım...”

Onun saralmış bənizini görəndə boğazım qurudu. Dinmədim. Sonra adınız dilindən düşmədi. Öz dərdini unutmuşdu, elə sizdən danışırdı. Həmin məktubu təzəliklə yazmışdı. Götürüb mənə uzatdı.

“Al, əvvəl bunu oxu, sonra səninlə ciddi söhbətim olacaq”.

O məni çağırmaqda ərk eləmişdi. Arxayındı ki, sözündən çıxmayacağam. Məktubu gözdən keçirəndə başımdan ağrı tutdu: “Aman allah! Rəfiq nə yazırdı?!” Onun xətrinə hər şeyə razılaşdım. Ölümündən sonra mən sizin yanınıza gəlib məktubdakıları boynuma almalıydım. Deməliydim ki, biz xəlvəti görüşürdük, yaşayırdıq... Aramızda məhəbbət vardı... guya...

Sevin bu yerdə dözmədi. Soruşdu:

- Bəs əslində? Guya niyə?

- Əslində bunlar sizə görə quraşdırılmış yalan idi!

- Başa düşmürəm...

Simuzər dərindən ah çəkdi.

- O istəyirdi ki, özünü gözdən salsın... Siz onun məhəbbətini ürəyinizdən siləsiz... ölümündən sonra qəlbinizdə başqalarına yer verəsiniz... Həyatda tək qalmayasınız... Ancaq mən Rəfiqin dediyi kimi eləyə bilmədim! Üç aydı əzab çəkirdim. Gecə - gündüz bu barədə fikirləşirdim. Məktubda yazılanları təsdiq etsəydim, özüm cəhənnəm, bu onun təmiz adına ləkə olacaqdı. Rəfiq nəzərinizdə başqalaşacaqdı... Axı, mənim buna necə dilim gələydi?!

Ikisi də ağlayırdı...

Simuzər ürəyini boşaldıb yüngülləşmişdi. Sevininsə köksü təzədən Rəfiqin məhəbbətilə doldu.

***

Axşam sərin yel əsirdi.

Işdən qayıdanda Sevin  yolunu köhnə evlərinin yanından saldı. Küçələrindəki söyüdün önündə ayaq saxladı. Bir az dinməzcə dayandı. Rəfiqin, ilk görüşdükləri günlərdə dediyi sözləri xatırladı: “Sevin mənim bir yaxşı cəhətim varsa, o da qəlbimin saflığı, təmizliyidir. Həmişə insanlara xeyirxahlıq etmək istəyirəm. Nə qədər canım sağdır, sənin xoşbəxtliyinə çalışacağam. Lap öləndən sonra da. Buna inan!...”

Rəfiq andına sadiq qalmışdı...Vida məktubunda Sevini yaşatmaq naminə yazdıqları isə yalan idi.

Lakin müqəddəs yalan idi!..

Meh getdikcə Sevinin gur saşlarını oynadıb söyüdün sərif saçaqlarına qarışdırırdı.